De markt voor beroepsopleiding bevindt zich in een periode van tegenstrijdige spanningen. Aan de ene kant ontwikkelen leertechnologieën zich snel. Aan de andere kant verliezen individuele financieringsregelingen terrein, met meetbare gevolgen voor de minst gekwalificeerde doelgroepen.
Terugval van het CPF en sociale kloof in de toegang tot opleiding
Het gebruik van het CPF is in 2025 met 11 % gedaald ten opzichte van 2024, met 1,226 miljoen begonnen opleidingen volgens de Dares. Deze terugval is een structurerend feit voor de hele sector.
Deze terugval is niet uniform. Het percentage van de begunstigden met een kwalificatieniveau dat gelijk is aan of lager is dan het baccalauréat is gedaald van 62 % in 2023 naar 58 % in 2025. Het percentage van de niet-kaderleden is gedaald van 83 % naar 79 %. Een senaatsrapport interpreteert deze cijfers als een sociaal regressief effect van de remmende maatregelen, met name de invoering van de eigen bijdrage.
Het gebruik van het CPF door actieve werknemers is in het jaar na deze maatregel met 26 % gedaald, terwijl het toeneemt bij werkzoekenden, die hiervan zijn vrijgesteld. Dit verschil roept een directe vraag op: leiden de reguleringsmaatregelen van het CPF, die zijn ontworpen om misbruik te beperken, tot een inkomensgebonden selectie in de toegang tot opleiding? De gedocumenteerde bronnen op pratiques-de-la-formation.fr maken het mogelijk om de evolutie van deze regelingen en hun concrete effecten op het terrein te volgen.
Leerwerkplek: het einde van een groeicyclus
Het leren op de werkplek heeft de afgelopen jaren een spectaculaire uitbreiding gekend, aangewakkerd door genereuze aanwervingssubsidies. Deze cyclus keert zich nu om. Het aantal nieuwe leercontracten is in 2025 aanzienlijk gedaald na de vermindering van de werkgeverssubsidies.
De daling raakt vooral de opleidingen op bachelorniveau en lager. De contracten in het hoger onderwijs blijven beter standhouden, wat een al gedocumenteerde ongelijkheid vergroot: leren op de werkplek profiteert meer de afgestudeerden van het hoger onderwijs dan de doelgroepen waarvoor het oorspronkelijk bedoeld was.
Voor de opleidingsorganisaties verandert deze budgettaire krimp de afwegingen. De overvolle catalogi worden moeilijk te onderhouden wanneer het aantal stagiaires afneemt. De druk op de kosten leidt tot kortere en meer gerichte formats, maar niet noodzakelijkerwijs effectiever voor doelgroepen die behoefte hebben aan langdurige begeleiding.
Opleiding op basis van vaardigheden: beloftes en blinde vlekken
De vaardighedenbenadering (vaak aangeduid met de term “skills-based learning”) vestigt zich in de vocabulaire van HR-afdelingen. Het principe: identificeer de inzetbare vaardigheden in werksituaties in plaats van alleen op diploma’s te vertrouwen.
De competentieprofielen worden dynamisch en verbonden met de evoluties van de beroepen. Bedrijven proberen de bestaande vaardigheden in hun teams in kaart te brengen om toekomstige behoeften te anticiperen. Op papier is de aanpak coherent.
In de praktijk zijn de terugkoppelingen uit het veld hierover echter divers. Verschillende beperkingen komen naar voren:
- De granulariteit van de profielen varieert sterk van sector tot sector, wat vergelijkingen tussen bedrijven of beroepsgroepen moeilijk maakt
- De evaluatietools voor vaardigheden blijven vaak declaratief, zonder validatie in de echte situatie, wat de betrouwbaarheid van de sturing verzwakt
- De “skills-based” logica kan de transversale kennis (algemene cultuur, kritisch denken, systeembegrip) marginaliseren ten gunste van technische vaardigheden met een korte levensduur
Een competentieprofiel heeft alleen waarde als het regelmatig wordt bijgewerkt en is gebaseerd op betrouwbare evaluaties. Zonder dit is het risico dat een formaliteit (het diploma) door een andere (de lijst met afgevinkte vaardigheden) wordt vervangen.
Gedragsvaardigheden en beperkingen van de meting
Gedragsvaardigheden (communicatie, stressmanagement, samenwerking) winnen aan zichtbaarheid in opleidingsplannen. Hun evaluatie blijft een open probleem. De beschikbare gegevens maken het niet mogelijk om conclusies te trekken over de effectiviteit op lange termijn van korte opleidingen die aan deze onderwerpen zijn gewijd.
Kunstmatige intelligentie en personalisatie van opleidingspaden
Generatieve AI verandert het ontwerp van pedagogische inhoud. Platforms bieden nu de mogelijkheid om oefeningen, casestudy’s of adaptieve paden te genereren op basis van het profiel van de leerling. De belofte: elke werknemer ontvangt een pad dat is aangepast aan zijn niveau en doelstellingen.
De voordelen zijn reëel op het gebied van inhoudsproductie. Een trainer kan in enkele minuten varianten van oefeningen creëren die hij anders uren zou hebben besteed aan het opstellen. Pedagogische chatbots stellen leerlingen in staat om vragen te stellen buiten de sessies met een menselijke tutor.
Daarentegen roept de algorithmische personalisatie vragen op die de sector nog niet heeft beantwoord:
- De vooroordelen van AI-modellen kunnen de opleidingsaanbevelingen in de richting van conservatieve keuzes sturen, door de meeste paden te reproduceren in plaats van atypische trajecten te openen
- De afhankelijkheid van eigendomstools creëert een risico van technologische vergrendeling voor kleinere opleidingsorganisaties
- De evaluatie van de pedagogische kwaliteit van door AI gegenereerde inhoud blijft grotendeels handmatig, wat de werkelijke productiviteitswinsten beperkt
AI vervangt de pedagogische engineering niet. Het versnelt bepaalde taken, maar de afbakening van de doelstellingen en de menselijke begeleiding blijven bepalend voor de effectieve ontwikkeling van de vaardigheden van de leerlingen.
Korte formats en leren in werksituaties
Microlearning (modules van enkele minuten) en leren op de werkplek worden steeds gebruikelijker. Deze formats beantwoorden aan een reële beperking: werknemers hebben weinig tijd voor opleiding.
Bedrijven die leersequenties direct in de bedrijfsinstrumenten integreren (contextuele tutorials, gerichte meldingen) zien hogere voltooiingspercentages dan bij traditionele klassikale opleidingen. Het korte format werkt goed voor technische updates of wettelijke herinneringen.
Voor complexe leerprocessen (omscholing, verwerving van een nieuw beroep), zijn korte formats op zichzelf niet voldoende. Ze aanvullen een gestructureerd pad, maar vervangen het niet. De verleiding om alles op te splitsen in micro-modules om kosten te besparen kan leiden tot fragmentarisch leren, zonder samenhang.
De sector van de beroepsopleiding bevindt zich tussen twee bewegingen: een technologische innovatie die het scala aan mogelijkheden vergroot, en een budgettaire verkrapping die de daadwerkelijke toegang beperkt. Nieuwe methoden hebben alleen impact als de doelgroepen die het meest behoefte hebben, er toegang toe hebben. De financiële toegankelijkheid van de regelingen blijft het onopgeloste probleem van deze vergelijking.